Η τέχνη της επικοινωνίας

Η επικοινωνία συχνά συνδέεται με την συνομιλία. Ωστόσο, η επικοινωνία ούτε ταυτίζεται αποκλειστικά με την ομιλία – υπάρχουν και άλλοι τρόποι επικοινωνίας εκτός από τον λεκτικό – ούτε συνεπάγεται οπωσδήποτε την ύπαρξη δύο ή περισσοτέρων ανθρώπων, αφού μπορεί κανείς να επικοινωνήσει αποτελεσματικά ή όχι και με τον εαυτό του. Μάλιστα, προκειμένου να επικοινωνήσει αποτελεσματικά κανείς με τους άλλους, πρέπει πρώτα να βρίσκεται σε επαφή με...........
τον εαυτό του και να κατανοεί τα συναισθήματα. Τις σκέψεις και τις ανάγκες του.

Ως επικοινωνία ορίζουμε τη μετάδοση και λήψη ενός μηνύματος. Ως επιτυχή επικοινωνία ορίζουμε τη μετάδοση και λήψη ενός μηνύματος που γίνεται αντιληπτό από τους εμπλεκόμενους με πανόμοιο τρόπο.

Η επιτυχής επικοινωνία δεν ταυτίζεται με τη λεγόμενη «πολιτισμένη» συζήτηση (με ήρεμους τόνους, καλούς τρόπους, κλπ). Επιτυχημένη επικοινωνία μπορεί να υπάρξει και μέσα σε κακό κλίμα, με βρισιές, με φωνές, μέσα από καυγά κλπ. Η επικοινωνία δεν ταυτίζεται με τη συμφωνία. Μέσα από την επικοινωνία δύο άνθρωποι μπορεί απλώς να διαπιστώσουν πως τελικά δεν συμφωνούν πάνω σε κάποιο θέμα. Η επιτυχημένη επικοινωνία προϋποθέτει τη βούληση των εμπλεκομένων να επικοινωνήσουν, τη δέσμευσή τους σε ένα πλαίσιο κανόνων που θα διευκολύνει την επικοινωνία και την απόφασή τους να εμπιστευθούν ο ένας τον άλλον.

1. Επίπεδα επικοινωνίας: Επικοινωνία μπορεί να γίνει με πολλούς τρόπους: με άλλα λόγια με τις εκφράσεις του προσώπου, με τις κινήσεις του σώματος, με συμβολικές πράξεις, κλπ. Συνήθως, λειτουργούν ταυτόχρονα διάφορα επίπεδα επικοινωνίας (π.χ. λέμε κάτι και το πρόσωπό μας παίρνει κάποια έκφραση). Σε ορισμένες περιπτώσεις, το ένα επίπεδο δίνει διαφορετικό μήνυμα από το άλλο – οπότε δημιουργείται σύγχυση και δυσκολεύει η επικοινωνία (π.χ. λέω «δεν είμαι θυμωμένη μαζί σου» αλλά στο πρόσωπό μου φαίνεται πως είμαι).

α) λεκτική επικοινωνία
β) γλώσσα σώματος
γ) επίπεδο πράξεων και επιλογών
δ) συμβολικό επίπεδο

1. Εμπόδια στην επικοινωνία:
   α) ο φόβος πως αν ανοιχτώ στον άλλον, θα εκτεθώ. Ο άλλος μπορεί είτε να μη με καταλάβει, είτε να χρησιμοποιήσει εναντίον μου την πληροφορία που του έχω δώσει.
   β) Κακές συνήθειες επικοινωνίας όπως όταν :

1) Κάνουμε κριτική και επικρίνουμε (π.χ. «δεν έπρεπε να το κάνεις αυτό»)
2) Βάζουμε ταμπέλες (π.χ. «είσαι φοβητσιάρης»)
3) Κάνουμε ερμηνείες και ψευτοδιαγνώσεις (π.χ. «το είπες αυτό επειδή κατά βάθος …»)
4) Δίνουμε διαταγές ή συμβουλές που δεν μας έχουν ζητηθεί, ή κάνουμε κήρυγμα – όλα αυτά είναι τρόποι να δώσουμε τη δική μας λύση στο πρόβλημα άλλου.
5) Χρησιμοποιούμε εμμέσους τρόπους για να αποφύγουμε να ασχοληθούμε με αυτό που θέλει να μας πει ο άλλος ή μειώνουμε το πρόβλημά του (π.χ. «αυτό δεν είναι τίποτα – εγώ να δεις…»)
6) Κάνουμε εκλογικεύσεις, εστιάζοντας στα γεγονότα ενώ η ουσία της επικοινωνίας βρίσκεται στο συναίσθημα που εκφράζεται 7) Διακόπτουμε τον άλλον ή δεν τον ακούμε.

Δεν συνειδητοποιούμε ότι ο άλλος δεν έχει το ίδιο στυλ επικοινωνίας με εμάς. Για να επικοινωνήσουμε, πρέπει πρώτα να κατανοήσουμε το στυλ του. Οι διαφορές στον τρόπο επικοινωνίας είναι πολύ μεγάλες, ειδικά μάλιστα ανάμεσα στα δύο φύλα. 

1. Βασικοί κανόνες που διευκολύνουν την επικοινωνία

1) Να αναφέρεστε μόνο στο εδώ και τώρα – στο συγκεκριμένο ζήτημα που σας απασχολεί και όχι σε άλλα παρόμοια από το παρελθόν.
2) Μη γενικεύετε και μην χρησιμοποιείτε εκφράσεις όπως: πάντα, ποτέ, ως συνήθως, κλπ.
3) Ν χρησιμοποιείτε το πρώτο πρόσωπο και να μιλάτε για τον εαυτό σας και όχι για τον άλλον. Αφήστε εκείνον να μιλήσει για τον εαυτό του.
4) Σιγουρευτείτε ότι κατανοήσατε καλά τον άλλον είτε επαναλαμβάνοντας αυτό που είπε, είτε κάνοντάς του διευκρινιστικές ερωτήσεις (π.χ. «εννοείς ότι…»).
5) Μην αμφισβητείτε τις προθέσεις του άλλου. Για να προσπαθεί να επικοινωνήσει μαζί σας σημαίνει πως η πρόθεσή του είναι να σας κατανοήσει και να βρείτε έναν κοινό τόπο.
6) Μην κάνετε αυθαίρετες ερμηνείες (πχ «το λες αυτό επειδή κατά βάθος …»). Το πιθανότερο είναι πως η ερμηνεία σας δεν είναι σωστή, αλλά ακόμα κι αν είναι, το μόνο που θα καταφέρετε είναι να δημιουργήσετε άσχημο κλίμα και ο άλλος να πάρει αμυντική στάση.
7) Μην απαντάτε με ερωτήσεις ή υπεκφυγές. Η επιτυχημένη επικοινωνία απαιτεί να πάρετε θέση και να αναλάβετε την ευθύνη σας για τη θέση αυτή.
8) Μην διακόπτετε. Δώστε στον άλλο τον χρόνο να εκφραστεί και στον εαυτό σας τον χρόνο να τον κατανοήσετε.

9) Μη λέτε τη γνώμη σας και μη δίνετε συμβουλές αν δεν σας έχουν ζητηθεί. Μην κάνετε κριτική στον άλλον και ιδιαίτερα στα συναισθήματά του (π.χ. «είναι παράλογο να αισθάνεσαι μόνη…»).